(TT-VH-GD-GT) - Thời Trần - Lê, tuy trải qua không ít thăng trầm, nhưng Thăng Long - Đông Kinh vẫn tiếp tục phát triển và mở rộng, trở thành trung tâm chính trị, kinh tế, hành chính của cả quốc gia.

Ảnh minh họa.

Sang triều Trần, từ năm 1226 đến hết thế kỷ XIV, nhà Trần vẫn sử dụng đô thị Thăng Long làm kinh thành. Về cấu trúc và quy mô, Thăng Long thời Trần không có gì thay đổi so với thời Lý. Trong 175 năm đóng đô tại đây, nhà Trần tận dụng tất cả, nói đúng hơn là tiếp quản tất cả những cơ sở vật chất của triều đại nhà Lý để lại và có tu bổ mở mang thêm, đồng thời kiến tạo một số công trình về kinh tế, dân cư với các phường, chợ, bến và tiếp tục phát triển.

Biên niên sử cho hay rằng, năm 1230 Thăng Long có tới 61 phường. Ngoài các sứ bộ ngoại quốc, Thăng Long thời Trần còn tiếp nhận nhiều thương khách và cả những cư dân nước ngoài đến là ăn, buôn bán "hoặc cư trú chính trị". Điểm đặc biệt là Thăng Long thời này, việc đô thị hóa đã tạo được ra cả những sinh hoạt ban đêm, đặc trưng riêng của sinh hoạt đô thị.

Thăng Long thời Trần là vị trí đặc biệt của đô thị trong cả ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên Mông. Triều Trần đã bỏ kinh thành cho giặc chiếm (kế vườn không nhà trống) 11 ngày trong cuộc kháng chiến lần thứ nhất 1258; hơn 3 tháng trong kháng chiến lần thứ hai - 1258 và 32 ngày trong cuộc kháng chiến lần thứ ba - 1288, để sau những hy sinh, mất mát, Thăng Long đã mấy lần làm cho kẻ địch thất bại thảm hại.

"Văn hóa Thăng Long" thời này đã phải vượt qua bao thử thách nhưng vẫn tiếp tục mở rộng và hội tụ tinh hoa của cả nước, tiếp tục một thời kỳ phát triển đặc sắc của dân tộc.

Năm 1307, nhà Hồ thay thế nhà Trần, một thử thách đến với Thăng Long sau gần 400 năm tồn tại với tư cách là quốc đô, phải đổi tên là Đông Đô, còn nhà Hồ xây dựng ở miền tây Thanh Hóa một kinh đô mới gọi là Tây Đô.

Năm 1406, quân xâm lược nhà Minh đánh bại nhà Hồ, chiếm đóng Đông Đô từ ngày 21/1/1407. Đô thị một lần nữa lại phải đổi tên chữ "Đô thành phía Đông" (Đông Đô) nay bị hạ thấp xuống là "cánh cửa phía Đông" (Đông Quan) và đắm chìm trong cảnh mất nước cho tới khi Lê Lợi mở chiến dịch giải phóng Đông Quan (21/11/1426 - 3/1/1428) quét sạch quân xâm lược nhà Minh ra khỏi cố đô và cả đất nước.

Sau khi đánh thắng quân Minh, triều Lê được thành lập và dựng ở Lam Sơn (Thanh Hóa) một Lam Kinh, nhưng vẫn lấy Thăng Long - Đông Đô làm quốc đô. Năm 1430 lại đổi tên đô thị Đông Quan thành Đông Kinh.

 

Trong thời gian này triều đại nhà Lê đã tu bổ và xây dựng lại Đông Kinh theo quy cách đế đô của một quốc gia quân chủ với khu vực Hoàng thành và nhất là cung thành nằm trong Hoàng thành và xây dựng nhiều đền miếu, tổ chức khoa cử đề cao văn hóa Nho học, khiến cho Đông Kinh cũng như cả nước, trong nửa cuối thế kỷ XV trở thành một đô thị và quốc gia thịnh đạt.

 

Đông Kinh là nơi mọi người đổ về làm ăn buôn bán, khiến bộ mặt phố phường, chợ bến ngày càng đông vui nhộn nhịp. Đô thị Hà Nội cổ lúc này đã trưởng thành và quy hoạch 36 phố phường được cố định.